ماجدولين (لبن سیبه‌را شه‌نگه‌بییان)

 ماجدولين (ل بن سیبه‌را شه‌نگه‌بییان)



     ماجدولين يان ل بن سيبەرا شەنگەبييان ئێك ژ شاكارێن ئەدەبێ جيهانييە. نڤيسەرێ فەرەنسى يێ ب ناڤ و دەنگ ئەلفۆنس كار(1808ز-1890ز) ـى ل سالا (1832ز) نڤيساندييە. دهێتە ناساندن وەك ئێك ژ هەرە باشترين نموونەيێن ئەدەبێ ڕێبازا ڕۆمانسى. ئەو بزاڤا ڕەوشەنبيرى يا گرنگييێ ددەتە هەست و سۆزان و وەك ئەزموونێن جوانييێ د ناڤ دەقێن ئەدەبى دا بكاردئينيت پشتى تێكهەل دكەت د گەل ئاشۆپ و هزرێن مرۆڤى و ل بن سيبەرا خوەزايێ و دوير ل باهۆزێن عەقل و ڕيالييەتييێ مەخەل دكەت. 

    ڕاستە ئەڤينى هەستەكا خوەش و شرينە، و دل تێدا دبنە دوو باڵندە د ئاسمانێ بەختەوەرييێ دا لێ د هەمان دەم دا لە وانەيە ببيتە چەكەكێ مەترسيدار هيڤى و خەونان بەلكو ژيانێ ژى ژناڤ ببەت. ئەڤيندار دڤێت يێ ڕاستگو و ئەمەكدار بيت، دڤێت يێ خوەڕاگر بيت ل بەرانبەر هەر هێزەكێ يان حەزەكێ هەوڵ بدەت كانييا ئەڤينييا وان شێلى بكەت. هەژارى چ ژ بهايێ ئەڤيندارى كێم ناكەت هەر وەسا ل ئالييێ دى پارە و سامان بهايەكێ زێدە نادەتە ئەڤيندارى. ئەڤينى شەنگستەيێ هەرە سەرەكييە بۆ بەختەوەرييێ، ئانكو مەرج نينە دەولەمەند يێ بەختەوەر بيت و هەژار يێ خەمگين بيت. هەژارى و دەولەمەندى دوو سالوخەتێن دەمكى نە د مرۆڤان دا، د گەل بوورينا دەمى دهێن و دچن ئەڤجا ب چ ڕەنگان نابيت مرۆڤ پشت بەستنێ پێ بكەت.

     بەهرا پتر يا ڕويدانێن ڤێ چيرۆكێ ل ژينگەها گوندى ڕويددەن و تێدا وێنەيێن جوانى و سادەيى و ڕاستگويى و قاييلبوون و ئەمەكدارييا خەلكێ گوندان بەرچاڤ دكەت هەر وەسا وێنەيێن ژينگەها شارى ژ درەو و خيانەت و دووڕويى و فێلبازى و كۆمكرنا پارەى بەرچاڤ دكەت. ئەڤجا چيرۆك بۆ خواندەڤانى ديار دكەت كو بەختەوەرى ژ ئەنجامێ سەركەفتنا مرۆڤى يە د خوە گونجاندنێ دا د گەل ڕەوش و بارودوخێ ڕاستەقينە دا يێن ل دەردۆرێ وى، و د هەمان دەم دا ديار دكەت كو سامان و كۆمكرنا وى ب هەر ڕێكەكێ نابيتە ئەگەرێ بەختەوەرييێ. 

     نڤيسەرى هەوڵ دايە دوو جۆرە كەسايەتييان بۆ مە بدەتە نياسين: كەسايەتييا ڕۆمانسى و خوەدى هزرێن ئاشۆپى و ناخەكێ پايە بەرز كو خوە د ناڤ ستيڤنى و ماجدولينێ دا دبينيت، و كەسايەتييا ماددى و دل ڕەق و خوەدى ناخەكێ بێ بها كو خوە د ناڤ ئيدواردى و سوزانێ دا دبينيت.

     هەژى گۆتنێ يە كو من پشت بەستن يا ب كۆپييا وەرگێڕاى بۆ زمانێ عەرەبى كرى ئەوا ژ لايێ موستەفا لۆتفى ئەلمەنفەلۆتى ڤە هاتييە وەرگێڕان ژ بەر جوانييا شێوازێ وى و ڕندييا ئەوان وێنەيێن هۆزانكى ئەوێن وى بكارئيناين و هەلبژارتنا پەيڤ و زاراڤێن گونجاى د جهێن گونجاى دا.  


                                                         بەيار قەرەنى 


Share:

هێز و ژيرى دوو چەنگن ب ئێك بالندەڤە

 

هێز و ژيرى دوو چەنگن ب ئێك بالندەڤە



      (د كەڤن دا ل ئێك ل وەلاتان گەنجەكێ خۆدان ڕەوشتێن جوان د گەل بابێ خۆ يێ پير ل گوندەكى دژى. ئەڤى گەنجى هەمى كاروبارێن بابێ خۆ بڕێڤەدبرن ئانكو ئەو دەستێ وى يێ ڕاستێ بوو. روژەكێ ئەڤ گەنجە هاتە زيندان كرن ژ لايێ سەربازێن وى وەلاتى ڤە. پشتى چەندين ڕۆژ بورين بابێ وى دڤيا عەردێ خۆ بكۆليت لێ ئەو نەشيا ئەڤێ چەندێ بكەت پشتى كوڕێ وى يێ ئێكانە هاتييە زيندان كرن. ئەڤجا وى ژى نامەيەك بۆ كوڕێ خۆ هنارت، پشتى سلاڤ و پرسيارا ڕەوشا وى يا ساخلەمى و دەڕووني، گۆتێ: كوڕێ من، ئەز يێ پيرم و من دڤێت عەردى بكۆلم دا گەنمى لێ بچينم لێ تۆ يێ د زيندانێ دا و كەس نينە هاريكارييا من بكەت خوزى تۆ د زيندانێ دا نەبايە دا تە هاريكارييا من كربايە و مە وەك هەر جار كارێن خۆ بڕێڤەبربانە.

    كوڕێ وى ژى نامەيەك بۆ بابێ خۆ نڤيسى و گۆتێ هشيار بە باب ئەوێ زەڤيێ نەكۆلى من هندەك چەك يێ د ناڤ وێ زەڤيێ دا ڤەشارتى.

     زۆر پێ نەچوو و سەربازێن ميرى چوونە سەر ئەوێ زەڤيێ و هەمى كۆلا دا ل وى چەكى بگەڕن ئەوێ ئەوى زيندانى لێ ڤەشارتى. و د ئەنجام دا عەرد هاتە كۆلان و زيندانى يێ د زيندانێ دا. ب ئەڤى ڕەنگى گەنجێ زيندانكرى ب ژيرييا خۆ شيا هێزا سەربازان بۆ بەرژەوەندييا خۆ بكار بينيت).

     هێز و ژيرى دوو شەنگستەيێن هەرە گرنگن د هەر پێڤاژوويەكێ دا كو هيڤييا سەركەفتنێ بۆ بهێتە خواستن چونكى هەر دوو د گەل ئێك هەڤسەنگييەكێ دروست دكەن و ئەو ئەركێ پێ دهێتە ڕاسپاردن ب باشترين شێواز و ب سەركەفتيانە ئەنجام ددەن بێى هيچ لارى و كێماسى تێدا بن هەر وەك چەوا بالندە ب هەر دوو چەنگێن خۆ دفڕيت و ئارمانجێن خۆ بجه دئينيت.

      پەيڕەوكرنا ئەڤى تێگەهى ل دويڤ بنەمايێن وى يێن بنەڕەتى جڤاك پێ دهێتە پەروەردەكرن و وەلات پێ دهێتە دامەزراندن. ئەگەر ئەم ئەڤى تێگەهى ل سەر جڤاكێ خۆ بجه بينين دێ مفايێن زێدە گرنگ بدەست خۆڤە ئينين، ب چەند پەيڤەكێن دى ئەم دكارين بێژين كو گەنج خۆ د ڕولێ هێزێ دا دبينيت و د هەمان دەم دا پيرەمێر خۆ د ڕولێ ژيرييێ دا بينيت ئەڤجا ئەگەر هەر ئێك ژ ئەڤان شەنگستەيان ڕولێ خۆ يێ كارا ببينيت دێ جڤاك بەرەف پێشڤە چيت و دێ بيتە ڕەنگدانەڤە بۆ پێشڤەچوونا وەلاتى هەمييێ.

     گەنج خۆدان هێزە و حەز دكەت كار بكەت لێ دڤێت ئەڤ گەنجە بهێتە ئاراستەكرن و هاندان ژ لايێ كەسانێن ژيێ وان مەزن بووى و ئەوێن پير بووين چونكى ئەو خۆدان سەربۆرن و د شارەزانە و ئەوان ئەو قوناغ يێن بڕين ئەوێن هێشتا گەنجى نەبڕين و ئەو ئەزموون يێن ديتين ئەوێن هێشتا گەنجى نەديتين چ ئەوێن تێدا سەركەفتين يان ئەوێن تێدا سەرنەكەفتين ئەڤجا بۆچى ئەو ئەڤێ شارەزاييێ پێشكێشى گەنجى ناكەن دا ئەو مفاى ژێ ببينيت و ئەو ئەزموونێن ئەنجامێ وێ سەركەفتن ل دويڤ بچيت و ئەو ئەزموونێن ئەنجامێ وێ نەسەركەفتن خۆ ژێ دوير بێخيت؟!

       دەمێ ئەم ب ڕەنگەكێ تيورى بەرێ خۆ ددەينە ئەڤى تێگەهى ئاسان ديار دكەت لێ ئەگەر ب ڕەهەندێ كردارى بەرێ خۆ بدەينێ دێ بۆ تاكێن جڤاكى يا ب زەحمەت بيت بهێتە ئەنجامدان ئەڤجا دڤێت ئەڤ كارە هەمى بهێتە بڕێڤەبرن ژ لايێ دەزگەهەكى يان دامەزراوەيەكێ كو ئەو دەستهەلات هەبيت و ئەو شيان هەبيت ئەڤان هەر دوو شەنگستەيان ئاراستە بكەت و ل بن سيبەرا سەيوانا خۆ بدەتە كار بێگومان دێ مفايەكێ مەزن هەبيت بۆ هەر سێ ئالييان، و د ئەڤێ ڕەوشا ئەم نها تێدا ئەو دەزگەه يان ئەو دامەزراوەيە حكومەتە. 

ل گۆڤارا (زێیێ بادینان) ژماره‌ (27) به‌لاڤبوویه‌.

      بەيار قەرەني

Share:

هه‌ژمارا سه‌ره‌دانكه‌ران